متن کامل شعر پروین اعتصامی در مقام زن ومادر متن کامل شعر پروین اعتصامی در مقام زن ومادر

زن فرشته انس – پروین اعتصامی

در آن سرای که زن نیست، انس و شفقت نیست

                                 در آن وجود که دل مرده، مرده است روان

به هیچ مبحث و دیباچه ای، قضا ننوشت

                                          برای مرد کمال و برای زن نقصان

زن از نخست بود رکن خانه هستی

                                    که ساخت خانه بی پای بست و بی بنیان؟

زن ار براه متاعب(1) نمی گداخت چو شمع

                                       نمی نشاخت کس این راه تیره را پایان

چو مهر، گر که نمی تافت زن به کوه وجود

                                       نداشت گوهری عشق ، گوهر اندر کان

فرشته بود زن ، آن ساعتی که چهره نمود

                                    فرشته بین ، که برو طعنه می زند شیطان

اگر فلاطن و سقراط ، بوده اند بزرگ

                                             بزرگ بوده پرستار خردی ایشان

به گاهواره مادر ، به کودکی بس خفت

                                      سپس به مکتب حکمت ، حکیم شد لقمان

چه پهلوان و چه سالک ، چه زاهد و چه فقیه

                                          شدند یکسره ، شاگرد این دبیرستان

حدیث مهر ، کجا خواند طفل بی مادر

                                     نظام و امن ، کجا یافت ملک بی سلطان

وظیفه زن و مرد ، ای حکیم ، دانی چیست

                                      یکیست کشتی و آن دیگریست کشتیبان

چو ناخداست خردمند و کشتیش محکم

                                     دگر چه باک ز امواج و ورطه و طوفان

به روز حادثه ، اندر یم حوادث دهر

                               امید سعی و عملهاست ، هم از این ، وهم آن

همیشه دختر امروز ، مادر فرداست

                                  ز مادر است میسر ، بزرگی پسران

اگر رفوی زنان نکو نبود ، نداشت

                                      به جز گسیختگی ، جامه نکو مردان

توان و توش ره مرد چیست ، یاری زن

                                حطام(2) و ثروت زن چیست،  مهر فرزندان

زن نکوی ، نه بانوی خانه تنها بود

                                       طبیب بود و پرستار و شحنه و دربان

به روزگار سلامت ، رفیق و یار شفیق

                                      به روز سانحه ، تیمار خوار و پشتیبان

ز بیش و کم ، زن دانا نکرد روی ترش

                                         به حرف زشت ، نیالود نیکمرد دهان

سمند عمر ، چو آغاز بد عنانی کرد

                                     گهیش مرد و زمانیش زن ، گرفت عنان

چه زن ، چه مرد ، کسی شد بزرگ و کامروا

                                    که داشت میوه ای از باغ علم ، در دامان

به رسته هنر و کارخانه دانش

                                     متاعهاست ، بیا تا شویم بازرگان

زنی که گوهر تعلیم و تربیت نخرید

                                           فروخت گوهر عمر عزیز را ارزان

کسی است زنده که از فضل ، جامه ای پوشد

                                        نه آنکه هیچ نیرزد ، اگر شود عریان

هزار دفتر معنی ، به ما سپرد فلک

                                             تمام را بدریدیم ، بهر یک عنوان

خرد گشود چو مکتب ، شدیم ما کودن

                                          هنر چو کرد تجلی ، شدیم ما پنهان

بساط اهرمن خود پرستی و سستی

                                       گر از میان نرود ، رفته ایم ما ز میان

همیشه فرصت ما ، صرف شد در این معنی

                                   که نرخ جامه بهمان چه بود و کفش فلان

برای جسم ، خریدیم زیور پندار

                                         برای روح ، بریدیم جامه خذلان(3)

قماش دکه جان را ، به عجب پوشاندیم

                                         به هر کنار گشودیم بهر تن ، دکان

نه رفعتست ، فساد است این رویه ، فساد

                                نه عزتست، هوانست این  عقیده، هوان(4)

 نه سبزه ایم ، که روئیم خیره در جر وجوی

                                 نه مرغکیم ، که باشیم خوش به مشتی دان

چو بگرویم به کرباس خود ، چه غم داریم

                                      که حله حلب ارزان شدست یا که گران

از آن حریر که بیگانه بود نساجش

                                            هزار برازنده تر بود خلقان

چه حله ای است گرانتر ز حلیت دانش

                                         چه دیبه ایست نکوتر ز دیبه عرفان

هر آن گروه که پیچیده شده به دوک خرد

                                      به کارخانه همت ، حریر گشت و کتان

نه بانوست که خود را بزرگ می شمرد

                                      به گوشواره و طوق و به یاره مرجان

چو آب و رنگ فضیلت به چهر نیست ، چه سود

                                        ز رنگ جامه زربفت و زیور رخشان

برای گردن و دست زن نکو ، پروین

                                       سزاست گوهر دانش ، نه گوهر الوان

 

(1) متاعب: سختی ها، رنجها   (2) حطام: مال دنیا

(3) خذلان:  پایبندی به هوس   (4) هوان: پستی